Οταν οι ναζί έκλεψαν τις καμπάνες της Ευρώπης

Η καμπάνα, γνωστή ως Waakklok, στην Ουτρέχτη, χτυπούσε όταν άνοιγαν και έκλειναν οι πύλες της πόλης. [Credit: THE NEW YORK TIMES] Μια μισοφω...

Η καμπάνα, γνωστή ως Waakklok, στην Ουτρέχτη, χτυπούσε όταν άνοιγαν και έκλειναν οι πύλες της πόλης. [Credit: THE NEW YORK TIMES]

Μια μισοφωτισμένη έως τώρα ιστορία από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο έφερε στο φως ένα άρθρο των «Νιου Γιορκ Τάιμς» για ένα κεφάλαιο που λίγοι γνώριζαν. Οι ναζί είχαν αφαιρέσει τις καμπάνες από έναν πολύ μεγάλο αριθμό εκκλησιών της Ευρώπης προκειμένου να χρησιμοποιήσουν το μέταλλο για τις πολεμικές επιχειρήσεις. Δημιουργήθηκε τότε ένα «ηχητικό κενό» στο τοπίο πολλών ευρωπαϊκών πόλεων, όπως σχολίασε η ιστορικός Κάρλα Σαρπό από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας, ιδρύτρια του πρότζεκτ «Χαμένη Μουσική» (Lost Music Project). 

Στη διάρκεια του πολέμου, το ναζιστικό καθεστώς διέταξε την αφαίρεση 175.000 καμπανών από εκκλησίες της Ευρώπης με σκοπό να χυτεύσουν το μέταλλο. Ο μεγαλύτερος αριθμός από τις καμπάνες που αφαιρέθηκαν χάθηκε για πάντα. Υπολογίζεται ότι περίπου 150.000 καμπάνες χρονολογημένες μετά το 1700 καταστράφηκαν. Οσες ήταν μεσαιωνικές, πριν από το 1450, εξαιρέθηκαν από το ναζιστικό πρόγραμμα αρπαγής υπέρ των σκοπών του πολέμου, στο οποίο είχε ηγηθεί ο Χέρμαν Γκέρινγκ με υπογραφή από τις 15 Μαρτίου 1940.

Αυτό το πρόγραμμα καταστροφής εντάχθηκε μεταπολεμικά, ήδη από το 1945, στη λίστα με τα εγκλήματα πολέμου. Η Καθολική Εκκλησία το καταδίκασε ως πράξη βεβήλωσης. Η ναζιστική αυτή πράξη είχε άμεση επίπτωση στην καθημερινότητα των κατοίκων σε πολλές χώρες, ιδίως στο Βέλγιο, στην Ολλανδία, στην Πολωνία. Οι κωδωνοκρουσίες είναι αναπόσπαστο κομμάτι του ευρωπαϊκού ηχοτοπίου από τους μεσαιωνικούς χρόνους και συνδέθηκε εξαρχής με όλες τις τελετουργίες της καθημερινότητας. 

Στο ημερολόγιό της, η Αννα Φρανκ είχε σημειώσει την απουσία της κωδωνοκρουσίας από τον ήχο που έστελνε η πόλη. Σύμφωνα με τον μελετητή του ημερολογίου της, Γκέρτγιαν Μπρεκ, επρόκειτο για τη Westerkerk, εκκλησία του 17ου αιώνα στο κεντρικό Αμστερνταμ. Οι καμπάνες της σίγησαν στη διάρκεια του πολέμου. 

Για πολλά χρόνια το κενό δεν είχε ακόμη αποκατασταθεί. Υπολογίζεται ότι η αποκατάσταση και η αναπλήρωση συντελέστηκε σε μεγάλο βαθμό έως το 1960. Είχε τότε γεννηθεί μια ισχυρή τάση για βελτίωση της παραγωγής ήχου από τις νέες καμπάνες που τοποθετούνταν στις εκκλησίες, γεγονός που οδήγησε, μετά την καταστροφή των ιστορικών καμπανών, στην αναγέννηση της κωδωνοποιίας σε πολλές χώρες της μεταπολεμικής Ευρώπης. Ορισμένες από τις νέες καμπάνες έγιναν σήμαντρα μνήμης για τα θύματα του πολέμου και πολλές εκκλησίες απέκτησαν νέες εγκαταστάσεις μουσικών κωδώνων. 

Ορισμένες από αυτές τις μουσικές εγκαταστάσεις-έργα τέχνης εστάλησαν στην Αμερική ως δώρα, έκφραση ευγνωμοσύνης για την αμερικανική βοήθεια στην Ευρώπη.

Πηγή: Ν. Βατόπουλος, Καθημερινή