Ανακαλύφθηκαν ερείπια ναού στην αρχαία πόλη Πελούσιο της Αιγύπτου: ένα τεράστιο κτίσμα με κανάλια που συνδέονται με τον Νείλο

Ερείπια του ναού του Πηλούσιου. [Credit: Υπουργείο Τουρισμού και Αρχαιοτήτων της Αιγύπτου] Μετά από έξι χρόνια αρχαιολογικών ανασκαφών στον ...

Ερείπια του ναού του Πηλούσιου. [Credit: Υπουργείο Τουρισμού και Αρχαιοτήτων της Αιγύπτου]

Μετά από έξι χρόνια αρχαιολογικών ανασκαφών στον αρχαιολογικό χώρο του Tell el-Farama, που βρίσκεται στην αρχαία πόλη Πηλούσιον στο βόρειο τμήμα της χερσονήσου του Σινά, η αιγυπτιακή αρχαιολογική αποστολή υπό την αιγίδα του Ανώτατου Συμβουλίου Αρχαιοτήτων έφερε στο φως τα ερείπια ενός θρησκευτικού κτιρίου με μοναδικά χαρακτηριστικά, αφιερωμένου στη λατρεία της τοπικής θεότητας της πόλης, γνωστής ως Πηλούσιος.

Ο κ. Sherif Fathy, Υπουργός Τουρισμού και Αρχαιοτήτων, εξέφρασε την ικανοποίησή του για την ανακάλυψη αυτή, η οποία επιβεβαιώνει τη στρατηγική και αρχαιολογική σημασία της περιοχής του βόρειου Σινά, καθώς και τον πλούτο των αρχαιολογικών χώρων που εξακολουθούν να κρύβουν πολλά μυστικά.

Ο υπουργός τόνισε το ενδιαφέρον του υπουργείου του για τη συνέχιση των ανασκαφικών εργασιών και των επιστημονικών μελετών στον χώρο, με στόχο να συμβάλει στην πρόοδο της ανθρώπινης γνώσης και της ακαδημαϊκής έρευνας.

Άποψη του ναού. 
[Credit: Υπουργείο Τουρισμού και Αρχαιοτήτων της Αιγύπτου]

Ο Δρ. Hisham El-Leithy, Γενικός Γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Αρχαιοτήτων, χαρακτήρισε την ανακάλυψη ως υπερβατική, καθώς αποδεικνύει το κύρος που απολάμβανε η πόλη του Πηλουσίου και τον κεντρικό ρόλο που διαδραμάτισε στη διάδοση και την επιρροή θρησκευτικών και πολιτισμικών ιδεών σε ολόκληρο τον αρχαίο κόσμο.

Ο El-Leithy τόνισε ότι τα ερείπια του ναού που ανακαλύφθηκε αποκαλύπτουν ένα μοναδικό αρχιτεκτονικό σχέδιο, καθώς συνδυάζει τις παραδόσεις της αρχαίας Αιγύπτου με ελληνιστικά και ρωμαϊκά στυλ, σε ένα εξαιρετικό παράδειγμα πολιτισμικής αλληλεπίδρασης μεταξύ της Αιγύπτου και του κλασικού κόσμου.

Ο καθηγητής Mohamed Abdel Badi’, διευθυντής του Τμήματος Αιγυπτιακών Αρχαιοτήτων του Ανώτατου Συμβουλίου Αρχαιοτήτων, εξήγησε ότι τα ερείπια του θρησκευτικού κτιρίου αποτελούνται από μια τεράστια κυκλική δεξαμενή διαμέτρου 35 μέτρων, η οποία συνδέεται με τον παραπόταμο του Νείλου.

Κανάλια συνδέουν τον ναό με τον Νείλο.
[Credit: Υπουργείο Τουρισμού και Αρχαιοτήτων της Αιγύπτου]

Αυτή η δεξαμενή ήταν γεμάτη με νερό γεμάτη λάσπη του Νείλου, σε μια σαφή συμβολική αναφορά στη σύνδεσή της με τον θεό Πηλούσιο, το όνομα του οποίου προέρχεται από την ελληνική λέξη «πηλός». Γύρω από τη δεξαμενή υπάρχει ένα ολοκληρωμένο σύστημα καναλιών για την αποστράγγιση του νερού, ενώ στο κέντρο βρίσκεται μια τετράγωνη βάση η οποία, σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις, προοριζόταν να στηρίξει ένα μεγάλο άγαλμα της θεότητας.

Τα αρχαιολογικά στρώματα του χώρου δείχνουν ότι η εγκατάσταση παρέμεινε σε συνεχή χρήση από τον 2ο αιώνα π.Χ. έως τον 6ο αιώνα μ.Χ., με μόνο μικρές αρχιτεκτονικές τροποποιήσεις κατά τη διάρκεια των διαφόρων περιόδων.

Ο Δρ. Hisham Hussein, διευθυντής της Κεντρικής Διοίκησης Αρχαιοτήτων της Κάτω Αιγύπτου και του Σινά και υπεύθυνος της αρχαιολογικής αποστολής, εξήγησε ότι η αρχή της ανακάλυψης αυτού του κτιρίου χρονολογείται στο 2019, όταν η ομάδα ανασκαφών εντόπισε ένα τμήμα που δεν ξεπερνούσε το 25% ενός κυκλικού κτιρίου κατασκευασμένου από κόκκινο τούβλο.

Μια άλλη άποψη του ναού. 
[Credit: Υπουργείο Τουρισμού και Αρχαιοτήτων της Αιγύπτου]

Εκείνη την εποχή, διατυπώθηκε η υπόθεση ότι αποτελούσε την έδρα της δημοτικής συγκλήτου της αρχαίας πόλης. Ωστόσο, η συνέχιση των ανασκαφικών εργασιών σε μεταγενέστερες εκστρατείες επέτρεψε την πλήρη αποκάλυψη του κτιρίου, το οποίο αποδείχθηκε ότι είχε μνημειακό και σύνθετο αρχιτεκτονικό σχεδιασμό, με μια κυκλική αυλή διαμέτρου περίπου 35 μέτρων στο κέντρο του, περιτριγυρισμένη από κανάλια και δεξαμενές νερού, και με πολλαπλά σημεία πρόσβασης στις ανατολικές, νότιες και δυτικές πλευρές, ενώ η βόρεια πλευρά έχει υποστεί σημαντική καταστροφή.

Η ομάδα εργασίας πραγματοποίησε σε βάθος επιτόπιες μελέτες, ενώ παράλληλα διεξήγαγε επιστημονική σύγκριση με παρόμοια αρχιτεκτονικά μοντέλα της ελληνιστικής και ρωμαϊκής περιόδου εκτός Αιγύπτου.

Μετά από μια σειρά επιστημονικών συζητήσεων με διάφορους καθηγητές αρχαιολογίας, μεταξύ των οποίων και ο Jean-Yves Carrez-Maratray, καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης στο Παρίσι, καταλήξαμε σε μια νέα ερμηνεία του κτιρίου. Αποδείχθηκε ότι δεν θα μπορούσε ποτέ να ήταν χώρος δημόσιας συνάθροισης, αλλά ότι πρόκειται για μια ιερή υδάτινη εγκατάσταση συνδεδεμένη με θρησκευτικές τελετές.

Αεροφωτογραφία του ναού.
[Credit: Υπουργείο Τουρισμού και Αρχαιοτήτων της Αιγύπτου]

Η επανερμηνεία του χώρου κατέστησε δυνατή την κατανόηση του σχεδιασμού που δεν ανταποκρινόταν σε πολιτικές ή διοικητικές λειτουργίες, αλλά στην ανάγκη δημιουργίας ενός υδάτινου περιβάλλοντος κατάλληλου για τη λατρεία μιας τοπικής θεότητας, η ίδια η ουσία της οποίας συνδέονταν με την λάσπη και τα νερά του Νείλου.

Ο καθηγητής Carrez-Maratray, στον οποίο ζητήθηκε η γνώμη της αιγυπτιακής αποστολής, συνέβαλε με τις γνώσεις του σχετικά με παραλληλισμούς που υπάρχουν στον ελληνορωμαϊκό κόσμο, όπου υπάρχουν ιερά με παρόμοια χαρακτηριστικά αφιερωμένα σε ποτάμιες ή χθόνιες θεότητες, αν και κανένα από τα γνωστά μέχρι σήμερα κτίσματα δεν παρουσιάζει τη μνημειακότητα και τον συνδυασμό επιρροών που έχουν τεκμηριωθεί στο Πηλούσιο.

Η σημασία του ευρήματος δεν έγκειται μόνο στην ανακάλυψη ενός μεγάλου θρησκευτικού κτιρίου, αλλά και σε ό,τι συνεπάγεται για την κατανόηση του ρόλου του Πηλούσιου ως χωνευτηρίου πολιτισμών. Η πόλη, που βρίσκεται στην ανατολικότερη εκβολή του Νείλου, αποτελούσε την πύλη εισόδου στην Αίγυπτο από την Ασία και, ως εκ τούτου, ένα αναπόφευκτο σημείο συνάντησης μεταξύ του φαραωνικού, του ελληνιστικού και του ρωμαϊκού κόσμου.

Ο Ναός του Πηλούσιου, με τη δεξαμενή του που τροφοδοτείται από τα νερά του Νείλου και την αρχιτεκτονική του που ενσωματώνει αιγυπτιακά, ελληνικά και ρωμαϊκά στοιχεία, αποτελεί σήμερα την υλική απόδειξη αυτής της πολιτισμικής σύνθεσης. Οι αρχαιολόγοι κατάφεραν να τεκμηριώσουν ότι το κτίριο παρέμεινε σε χρήση για περισσότερο από επτά αιώνες, γεγονός που υποδηλώνει τη συνέχιση της τοπικής λατρείας ακόμη και μετά τον εκχριστιανισμό της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, μέχρι και την Βυζαντινή περίοδο.

Η τελική εγκατάλειψη του κτιρίου τον 6ο αιώνα μ.Χ. συμπίπτει με μια περίοδο βαθιών μετασχηματισμών στην περιοχή, που σημαδεύτηκε από αλλαγές στην πορεία του Νείλου και πιθανώς από σεισμικά φαινόμενα που έπληξαν τις παράκτιες πόλεις της ανατολικής Μεσογείου.

Οι ανασκαφές στο Tell el-Farama θα συνεχιστούν τα επόμενα χρόνια, όπως επιβεβαίωσε ο Δρ. Hussein, με στόχο τη διερεύνηση των περιοχών που γειτνιάζουν με το ναό και τον προσδιορισμό της πλήρους έκτασης του θρησκευτικού συγκροτήματος. Έχουν ήδη ξεκινήσει οι εργασίες αποκατάστασης και συντήρησης των ευρημάτων, ενώ εξετάζεται η δυνατότητα προετοιμασίας του χώρου για το άνοιγμά του στο κοινό, κάτι που θα αποτελούσε ένα νέο τουριστικό και πολιτιστικό αξιοθέατο σε μια περιοχή την οποία οι αιγυπτιακές αρχές επιδιώκουν να αναβαθμίσουν και να προωθήσουν.

Η ανακάλυψη του Ναού του Πηλούσιου προστίθεται σε μια μακρά σειρά πρόσφατων ανακαλύψεων στο βόρειο Σινά, οι οποίες μεταμορφώνουν την εικόνα που είχε κάποτε αυτή η περιοχή, η οποία παραδοσιακά θεωρούνταν απλώς ένας στρατιωτικός διάδρομος, και την αποκαλύπτουν ως ένα κέντρο πολιτιστικής και θρησκευτικής ανάπτυξης υψηλού επιπέδου στην αρχαιότητα.

Ο συνδυασμός παραδοσιακών τεχνικών ανασκαφής με τη σχολαστική στρωματογραφική ανάλυση και τη συνεργασία με διεθνείς ειδικούς αποδείχθηκε καθοριστικός για την επανερμηνεία κατασκευών που, για χρόνια, είχαν ταυτοποιηθεί εσφαλμένα.

Η περίπτωση της ταύτισης του Πηλούσιου με το κτίριο της Συγκλήτου θα παραμείνει πλέον ως χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η επιστημονική σύνεση και η συσσώρευση στοιχείων καθιστούν δυνατή τη διόρθωση αρχικών υποθέσεων και την επίτευξη μιας πιο ακριβούς κατανόησης των κοινωνιών του παρελθόντος.

Πηγή: LBV Magazine