Αρχαιολόγοι αποκάλυψαν και κατέγραψαν πλήρως το υδραυλικό σύστημα που τροφοδοτούσε με νερό για χίλια χρόνια την αρχαία Αμφίπολη

Ανασκαφές στην Αμφίπολη. [Credit: University of Granada] Η διμερής συνεργασία μεταξύ του Τμήματος Προϊστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστη...

Ανασκαφές στην Αμφίπολη. [Credit: University of Granada]

Η διμερής συνεργασία μεταξύ του Τμήματος Προϊστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου της Γρανάδας (UGR) και της Εφορείας Αρχαιοτήτων Σερρών, γνωστή ως EAA/MYA (Μελέτη των Υδραγωγείων της Αμφίπολης), δημοσίευσε τα ευρήματα που προέκυψαν κατά τη διάρκεια των τριών πρώτων ετών της έρευνας.

Το πρόγραμμα, το οποίο ξεκίνησε το 2022 και αποτελεί σήμερα τη μοναδική ισπανική ομάδα που δραστηριοποιείται στη Βόρεια Ελλάδα, έχει ορίσει πενταετή χρονικό πλαίσιο για την πρώτη φάση του, με προγραμματισμένη ημερομηνία ολοκλήρωσης το 2027, αν και οι υπεύθυνοί του εξετάζουν ήδη την παράταση σε μια δεύτερη φάση που θα διαρκέσει έως το 2032.

Κεντρικό θέμα της μελέτης αποτελούν τα υδραυλικά συστήματα που τροφοδοτούσαν με νερό την πόλη της Αμφίπολης, μια αθηναϊκή αποικία του 5ου αιώνα π.Χ. που έγινε ευρύτερα γνωστή χάρη σε δύο ταφικά μνημεία της ελληνιστικής περιόδου: το Λιοντάρι της Αμφίπολης και τον Τύμβο Καστά.

Προκαταρκτικές έρευνες των Α. Καϊάφα και Ι. Πίκουλα είχαν ήδη υποδείξει την ύπαρξη υδραγωγείων από το όρος Παγγαίον προς το αστικό κέντρο, αλλά εντατικές εργασίες έρευνας με τοπογραφική και χαρτογραφική καταγραφή δεν είχαν πραγματοποιηθεί ποτέ μέχρι την έναρξη του παρόντος έργου.

Αρχαιολόγοι που εργάζονται στην Αμφίπολη.
[Credit: University of Granada] 

Από την ίδρυσή της, η Αμφίπολη διέθετε σύστημα ύδρευσης με κεραμικούς αγωγούς, οι οποίοι, κατά τη διάρκεια της ρωμαϊκής κυριαρχίας και της βυζαντινής περιόδου, αντικαταστάθηκαν από ένα λιθόκτιστο κανάλι μεγαλύτερων διαστάσεων και χωρητικότητας.

Οι έρευνες που διεξήχθησαν στο πλαίσιο του προγράμματος EAA/MYA όχι μόνο κατέστησαν δυνατή την αναγνώριση των τριών κύριων φάσεων κατασκευής που αντιστοιχούν στην Κλασική, τη Ρωμαϊκή και τη Βυζαντινή περίοδο, αλλά φέρνουν επίσης στο φως μια μεγάλη ποικιλία αρχαιολογικών τοποθεσιών στην περιοχή γύρω από τους αγωγούς.

Οι ανακαλύψεις αυτές καλύπτουν σχεδόν ολόκληρη την ιστορία της περιοχής, από αγροτικούς οικισμούς της Κλασικής περιόδου και αγροκτήματα της Εποχής του Σιδήρου έως ελληνιστικά οχυρωματικά έργα, κάστρα της Μέσης Βυζαντινής περιόδου, οθωμανικά χωριά και χαρακώματα του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Με αυτόν τον τρόπο, ο πρωταρχικός στόχος του έργου —η αναγνώριση και η μελέτη των υδραυλικών αγωγών που τροφοδοτούσαν την Αμφίπολη για περισσότερα από χίλια χρόνια— έχει εμπλουτιστεί χάρη στην ανακάλυψη ενός αρχαιολογικού υλικού πολύ πιο πλούσιου και ποικίλου από ό,τι αρχικά αναμενόταν.

Η αρχαιολογική ομάδα, υπό τη διεύθυνση μελών του Τμήματος Προϊστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου της Γρανάδας (UGR), ολοκλήρωσε πρόσφατα την τέταρτη ερευνητική της αποστολή, η οποία πραγματοποιήθηκε μεταξύ 27 Μαρτίου και 6 Απριλίου.

Η επιχείρηση αυτή χρηματοδοτήθηκε από το Εσωτερικό Σχέδιο του Πανεπιστημίου της Γρανάδας και από το Υπουργείο Πολιτισμού, και σε αυτήν συμμετείχαν ερευνητές και φοιτητές του προγράμματος σπουδών Ιστορίας και του μεταπτυχιακού προγράμματος Αρχαιολογίας του UGR, μαζί με συνεργάτες από το Πανεπιστήμιο της Σαλαμάνκα και το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.

Οι εργασίες επικεντρώθηκαν στη συνέχιση της τοπογραφικής αποτύπωσης των υδραυλικών διαδρομών και στην καταγραφή των αναδυόμενων αρχαιολογικών χώρων εντός της ζώνης επιρροής των υδραγωγείων.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασαν οι υπεύθυνοι του έργου, έχουν μέχρι στιγμής εντοπιστεί τρεις κύριες κατασκευαστικές φάσεις στα συστήματα ύδρευσης της Αμφίπολης. Η παλαιότερη αντιστοιχεί στην Κλασική περίοδο, με τους προαναφερθέντες κεραμικούς αγωγούς να χρονολογούνται από την ίδια τη στιγμή της ίδρυσης της πόλης τον 5ο αιώνα π.Χ.

Ακολουθεί μια ρωμαϊκή φάση, που χαρακτηρίζεται από την αντικατάσταση των κεραμικών σωλήνων με ένα λιθόκτιστο κανάλι μεγαλύτερης διατομής, και τέλος μια βυζαντινή φάση που μαρτυρά τη συνεχή χρήση του συστήματος κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα. Αυτή η χρονολογική ακολουθία καθιστά δυνατή την ανασύσταση ενός υδραυλικού δικτύου που λειτούργησε αδιάλειπτα για περισσότερα από χίλια χρόνια, γεγονός εξαιρετικής σημασίας για την κατανόηση της αστικής και δημογραφικής εξέλιξης της Αμφίπολης.

Το πρόγραμμα EAA/MYA αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας ενίσχυσης της ισπανικής επιστημονικής παρουσίας στον τομέα των κλασικών σπουδών στην Ελλάδα. Επί του παρόντος, η πρωτοβουλία αυτή αποτελεί μία από τις τρεις μόνο αρχαιολογικές παρεμβάσεις υπό ισπανική διεύθυνση που βρίσκονται σε εξέλιξη στην Ελλάδα.

Οι διευθυντές του έχουν επισημάνει ότι το έργο αυτό συμπληρώνει τις πρωτοβουλίες που προωθεί η Ισπανική Εταιρεία Κλασικών Σπουδών με σκοπό την προώθηση της ίδρυσης μιας Ισπανικής Σχολής Ελληνικών Σπουδών στην Αθήνα, ενός ιδρύματος παρόμοιου με εκείνα που ήδη λειτουργούν στην ελληνική πρωτεύουσα από άλλες ευρωπαϊκές χώρες με μακρά παράδοση στην αρχαιολογική έρευνα.

Το έργο, του οποίου η πρώτη φάση θα διαρκέσει ακόμη τρία χρόνια (μέχρι το 2027) και ενδεχομένως θα ακολουθήσει δεύτερη φάση διάρκειας πέντε ετών (μέχρι το 2032), θα συνεχίσει με ετήσιες εκστρατείες έρευνας και ανασκαφών στην περιοχή της αρχαίας Αμφίπολης, με στόχο την ολοκλήρωση του χάρτη των υδραυλικών υποδομών της και των οικισμών που συνδέονται με αυτές, καλύπτοντας μια ιστορία που εκτείνεται σε περισσότερο από ένα χιλιετία.

Πηγή: LBV Magazine