Δύο σπάνιες ταφές εμβρύων του 5ου χιλιετίας π.Χ. στο Ιράν αποκαλύπτουν ποικίλες προϊστορικές πρακτικές

Οστά που διατηρήθηκαν για το L522.1 (α) οστά προβάτων και αιγών από το σκεύος ταφής του L522.1 (b) ανακατασκευή της ταφής L522.1 (c). [Credi...

Οστά που διατηρήθηκαν για το L522.1 (α) οστά προβάτων και αιγών από το σκεύος ταφής του L522.1 (b) ανακατασκευή της ταφής L522.1 (c).
[Credit: Alirezazadeh και Bahranipoor 2026]

Σε μια μελέτη που διεξήχθη από τον Δρ Mahdi Alirezazadeh και τον Δρ Hanan Bahranipoor, και δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Archaeological Research in Asia, αναλύθηκαν δύο εξαιρετικά καλά διατηρημένες ταφές εμβρύων από το Chaparabad του Ιράν, που χρονολογούνται στα μέσα της 5ης χιλιετίας π.Χ., συμπεριλαμβανομένης της ταφής L522.1, μιας από τις πιο ολοκληρωμένες προϊστορικές ταφές βρεφών στο ιρανικό οροπέδιο. Παρά το γεγονός ότι βρίσκονται θαμμένες σε απόσταση μόλις μερικών μέτρων η μία από την άλλη, οι δύο ταφές εμβρύων παρουσιάζουν διαφορετικές ταφικές πρακτικές, προσφέροντας πληροφορίες για τις ποικίλες ταφικές πρακτικές των προϊστορικών πολιτισμών στη νοτιοδυτική Ασία.

Ταφές εμβρύων

Ταφές εμβρύων ανακαλύπτονται περιστασιακά κατά τη διάρκεια αρχαιολογικών ανασκαφών, αλλά παραμένουν σε μεγάλο βαθμό σπάνιες στην αρχαιολογία λόγω της κακής συντήρησής τους. Παρ' όλα αυτά, η πρακτική της ταφής εμβρύων έχει τεκμηριωθεί από τη Νεολιθική περίοδο έως την Χαλκολιθική στην Νοτιοδυτική Ασία, σε όλη την Εύφορη Ημισέληνο και το Κεντρικό Οροπέδιο του Ιράν.

Κατά τη διάρκεια ανασκαφών στον αρχαιολογικό χώρο του Chaparabad στο Ιράν μεταξύ 2021 και 2023, ανακαλύφθηκαν δύο ταφές εμβρύων σε αγγεία, τα L522.1 και L815.1. Οι δύο ταφές ανακαλύφθηκαν σε έναν αρχιτεκτονικό χώρο περίπου 310 τετραγωνικών μέτρων, με την L522.1 να ανακαλύπτεται από τη δομή D, που ερμηνεύεται ως κουζίνα, και την L815.1 από αυτό που πιθανόν ήταν ένας αποθηκευτικός χώρος. Και οι δύο είχαν ταφεί μέσα σε κεραμικά αγγεία που ανήκαν στον πολιτισμό Dalma (αρχές της 5ης χιλιετίας π.Χ.).

«Τα αγγεία ταφής φαίνεται να είχαν χρησιμοποιηθεί προηγουμένως για καθημερινές οικιακές δραστηριότητες», εξηγεί ο Δρ. Alirezazadeh. «Για παράδειγμα, το αγγείο που σχετίζεται με το L522.1 είναι ένα Red Slip Ware, ένας γνωστός τύπος κεραμικού στην πολιτιστική παράδοση Dalma, και οι λεκέδες καπνού στην εξωτερική του επιφάνεια υποδηλώνουν προηγούμενη χρήση ως αγγείο μαγειρέματος».

Μαζί με άλλα κεραμικά που βρέθηκαν στον χώρο και ανήκουν τόσο στον πολιτισμό Dalma όσο και στον πολιτισμό Pisdeli (τέλη της 5ης χιλιετίας π.Χ.), προσδιορίστηκε ότι οι ταφές πιθανότατα έλαβαν χώρα όταν και οι δύο πολιτισμοί ήταν ενεργοί, γύρω στα μέσα της 5ης χιλιετίας π.Χ.

Ανάλυση σκελετού και ταφή

Λόγω της εξαιρετικά καλής κατάστασης διατήρησης των λειψάνων, ειδικά του L522.1, του οποίου περίπου το 90% των οστών είχε διατηρηθεί, πραγματοποιήθηκε λεπτομερής ποσοτική και ποιοτική ανάλυση.

Με βάση τη σύντηξη των οστών και το μήκος των μακρών οστών, εκτιμήθηκε ότι τα έμβρυα είχαν πεθάνει μεταξύ της 36ης και της 38ης εβδομάδας κύησης. Επιπλέον, δεν διαπιστώθηκαν σημάδια τραύματος στα οστά, με εξαίρεση ένα κάταγμα στο δεξί βρεγματικό οστό (μέρος του κρανίου) του L522.1.

Με βάση τη θέση στην οποία βρισκόταν το L522.1 στο αγγείο, με το κρανιακό οστό να βρίσκεται κοντά στο χείλος, θεωρήθηκε ότι η πίεση του εδάφους κατά τη διάρκεια/μετά την ταφή στο άνοιγμα του αγγείου πιθανώς προκάλεσε το κάταγμα.

Παρά την εγγύτητα και την παρόμοια ηλικία κύησης, τα δύο έμβρυα έτυχαν διαφορετικής μεταχείρισης κατά την ταφή. Το L522.1 έλαβε κτερίσματα, συμπεριλαμβανομένων υπολειμμάτων προβάτων/κατσικιών, τα οποία τοποθετήθηκαν τόσο μέσα στο αγγείο κοντά στο χείλος όσο και κάτω από αυτό. Επιπλέον, κοντά στον τάφο βρέθηκε ένας επεξεργασμένος λίθος. Αντίθετα, το L815.1 θάφτηκε χωρίς κτερίσματα και έξω από την κουζίνα, σε έναν αποθηκευτικό χώρο.

Ο Δρ Alirezazadeh εξηγεί ότι αυτή η διαφορά μπορεί να αντικατοπτρίζει ευρύτερα πρότυπα ποικίλων ταφών εμβρύων που παρατηρούνταν στην περιοχή εκείνη την εποχή. «Η ποικιλομορφία στις πρακτικές ταφής βρεφών είναι καλά τεκμηριωμένη κατά τη διάρκεια των περιόδων Dalma και Pisdeli (Χαλκολιθική): ορισμένα βρέφη θάβονταν με κτερίσματα, ενώ άλλα όχι», εξηγεί ο Δρ Alirezazadeh.

Παραδείγματα αυτής της ποικιλομορφίας περιλαμβάνουν ταφές εμβρύων στο Chagar Bazar της Συρίας, όπου βρέθηκαν ταφικά αγγεία που κυμαίνονταν από κύπελλα απογαλακτισμού έως μικροσκοπικά δοχεία, σε σύγκριση με το Tell as-Sawwan, όπου τα αγγεία ήταν συνήθως σφραγισμένα με ανεστραμμένα κύπελλα και κεραμικά θραύσματα. Επιπλέον, τα κτερίσματα των τάφων ποίκιλλαν επίσης. Για παράδειγμα, στο Girdi Sheytan, ένα έμβρυο θάφτηκε με λίθινες χάντρες, ενώ στο Ovçular Tepesi, ανακαλύφθηκαν τρία χάλκινα τσεκούρια στην ταφή, και στο Yarim Tepe, κοντά στο Dalma, και οι 14 ταφές εμβρύων δεν περιείχαν κτερίσματα.

Αυτή η ποικιλομορφία φαίνεται να αντικατοπτρίζεται στον αρχαιολογικό χώρο του Chaparabad. Ο Δρ Alirezazadeh εξηγεί «Στην περίπτωση αυτών των δύο ταφών, ανακαλύφθηκαν σε πολύ κοντινή απόσταση μεταξύ τους (λιγότερο από τρία μέτρα) και ανήκουν στο ίδιο χρονικό πλαίσιο. Αυτή η χωρική και χρονική εγγύτητα μας επιτρέπει να αποκλείσουμε εξηγήσεις που βασίζονται σε ευρύτερες πολιτισμικές διαφορές ή διαφορές στην οικογενειακή τάξη.

Ωστόσο, πρέπει να τονίσουμε ότι δεν ζούσαμε μέσα σε αυτές τις κοινότητες και, ως εκ τούτου, δεν μπορούμε να δηλώσουμε με βεβαιότητα γιατί το ένα βρέφος συνοδεύονταν από κτερίσματα ενώ το άλλο όχι. Οι ερμηνείες μας μπορούν να φτάσουν μόνο μέχρι το σημείο που επιτρέπουν τα διαθέσιμα δεδομένα, και θα απαιτηθούν περαιτέρω έρευνες και πιο λεπτομερείς ανασκαφές για να διερευνηθεί αυτό το ζήτημα πληρέστερα».

Μελλοντικές ερευνητικές προσπάθειες, συμπεριλαμβανομένης της συνεχιζόμενης ανάλυσης DNA και σταθερών ισοτόπων, ενδέχεται να προσφέρουν περισσότερες πληροφορίες. Η ανακάλυψη αυτών των δύο ταφών υπογραμμίζει την πολυπλοκότητα των προϊστορικών ταφικών πρακτικών και την πολιτιστική σημασία που αποδιδόταν στα έμβρυα.

Διαβάστε εδώ τη σχετική επιστημονική δημοσίευση.

Mahdi Alirezazadeh et al, Fetal vessel burials dated to 6500 years ago at the Chaparabad archaeological site, Northwestern Iran, Archaeological Research in Asia (2026). DOI: 10.1016/j.ara.2025.100682

Πηγή: Phys