Δήλος: Βυθίζεται κατά ένα εκατοστό τον χρόνο

Η Αγορά του Θεοφράστου είναι ένα από τα μνημεία της Δήλου που επηρεάζονται από την άνοδο της θαλάσσιας στάθμης λόγω της κλιματικής αλλαγής κ...

Η Αγορά του Θεοφράστου είναι ένα από τα μνημεία της Δήλου που επηρεάζονται από την άνοδο της θαλάσσιας στάθμης λόγω της κλιματικής αλλαγής και από τη γεωλογική καθίζηση του νησιού. Ο συνδυασμός των δύο φαινομένων έχει ως αποτέλεσμα η Δήλος να «βυθίζεται» περίπου κατά ένα εκατοστό ετησίως, σύμφωνα με το «Κλιματικό Παρατηρητήριο». [Credit: ΕΦΑ ΚΥΚΛΑΔΩΝ]

Οφείλεται βέβαια στην κλιματική αλλαγή και επηρεάζει ολόκληρο το Αιγαίο. Καθώς όμως τα θαλάσσια ρεύματα ποικίλλουν, όπως και το εκάστοτε ανάγλυφο των νησιών, η άνοδος της στάθμης της θάλασσας δεν επηρεάζει ομοίως όλες τις ακτογραμμές. Ειδικά στην περίπτωση της Δήλου, τα πράγματα είναι πιο σύνθετα, καθώς το ιερό νησί του Απόλλωνα –και μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO– καταβυθίζεται ελαφρώς και για γεωλογικούς λόγους. Τα επιστημονικά στοιχεία που συλλέχθηκαν πρόσφατα δεν αφήνουν πολλά περιθώρια: εξαιτίας της ανόδου της στάθμης των νερών, που συνδυάζεται με τη γεωλογική της καθίζηση, η Δήλος «βουλιάζει» κατά ένα περίπου εκατοστό κάθε χρόνο.

Η ακτογραμμή μπροστά από την αρχαία πόλη της Δήλου θα υποχωρήσει προς την ενδοχώρα και οι μερικώς βυθισμένες αρχαίες λιμενικές κατασκευές θα βυθιστούν πλήρως.

Τα στοιχεία παρουσιάστηκαν χθες σε ημερίδα της Ακαδημίας Αθηνών, η οποία, σε συνεργασία με το Εθνικό Αστεροσκοπείο και την Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων (και με τη στήριξη της «Πρωτοβουλίας 21»), έχει εγκαταστήσει στη Δήλο, εδώ και δύο χρόνια, ένα ολοκληρωμένο σύστημα παρακολούθησης των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής, σχεδιασμένο από το Κέντρον Ερεύνης Φυσικής της Ατμοσφαίρας και Κλιματολογίας (ΚΕΦΑΚ) της Ακαδημίας. Το «Κλιματικό Παρατηρητήριο», όπως ονομάζεται, μελέτησε συνδυαστικά, για ένα έτος, τον ρυθμό βύθισης της Δήλου και την παράλληλη άνοδο της στάθμης της θάλασσας, καταλήγοντας –αφού λήφθηκαν υπόψη ιστορικά δεδομένα, αρχαιολογικοί δείκτες κ.λπ.– στο συμπέρασμα της ετήσιας υποχώρησης της ακτογραμμής του νησιού κατά ένα σχεδόν εκατοστό.

Οπως επισήμανε ο ακαδημαϊκός Κωνσταντίνος Συνολάκης, καθηγητής Φυσικών Καταστροφών του Πανεπιστημίου της Νότιας Καλιφόρνιας, τα σενάρια για τη μελλοντική άνοδο της «σχετικής στάθμης της θάλασσας» (ΣΣΘ) στη Δήλο, δηλαδή για το συνδυαστικό αποτέλεσμα της ανόδου των υδάτων και της παράλληλης γεωλογικής βύθισης, δείχνουν ότι μια τέτοια εξέλιξη έχει «κλειδώσει», λόγω της υψηλής «θερμοχωρητικότητας» της θάλασσας, η οποία δεν θα μειωθεί, ακόμα και αν περιορίσουμε άμεσα το φαινόμενο του θερμοκηπίου. Ειδικότερα, το «καλό» σενάριο για το 2050 θέλει τη «ΣΣΘ» να ανεβαίνει στη Δήλο κατά 21 εκ. (με απόκλιση ±12,9 εκ.), ενώ σύμφωνα με το «κακό» σενάριο για την ίδια χρονιά, η άνοδος υπολογίζεται στα 28 εκ. (με απόκλιση ±18,2 εκ.). Σύμφωνα με το «καλό» σενάριο για το 2100, η θαλάσσια στάθμη θα ανέβει κατά 48 εκ. (με απόκλιση ±13,4 εκ.), ενώ σύμφωνα με την «κακή» εκτίμηση, η άνοδος θα αγγίξει τα 87 εκ. (με απόκλιση ±18,7 εκ.).

Σύμφωνα με τις διευκρινίσεις που έδωσε ο κ. Συνολάκης, θα χρειαστούν περαιτέρω μετρήσεις, για περισσότερα χρόνια, ώστε να προσδιοριστεί ποιο κομμάτι της «σχετικής στάθμης της θάλασσας» οφείλεται στην άνοδο της θαλάσσιας στάθμης και ποιο στη γεωλογική βύθιση της Δήλου. Σε κάθε περίπτωση, οι μακροπρόθεσμες συνέπειες θα είναι μεγάλες: η ακτογραμμή μπροστά από την αρχαία πόλη της Δήλου θα υποχωρήσει προς την ενδοχώρα και ο υγρότοπος που βρίσκεται πίσω από το λιμάνι θα επεκταθεί, οι μερικώς βυθισμένες αρχαίες λιμενικές κατασκευές θα βυθιστούν πλήρως, τμήματα προσβάσιμα από τους επισκέπτες θα πλημμυρίζουν εποχικά ή και μόνιμα κ.λπ.

Ανάμεσα στους πιθανούς ή ήδη εφαρμοζόμενους τρόπους περιορισμού των επιπτώσεων του φαινομένου, ο Δημήτρης Αθανασούλης, προϊστάμενος της ΕΦΑ Κυκλάδων, υπογράμμισε, στο περιθώριο της εκδήλωσης, την εκπόνηση μελετών ακτομηχανικής, τη δημιουργία τεχνητών υφάλων και την ανάπτυξη των ποσειδωνιών (για τη μείωση των κυματισμών), τις καταχώσεις ή στερεώσεις μνημείων στην περιοχή νοτίως του λιμανιού κ.ά., ενώ ο κ. Συνολάκης σημείωσε και το ενδεχόμενο κατασκευής τοιχίου στην ακτογραμμή της Δήλου.

Αποψη του ιερού νησιού του Απόλλωνα φωτογραφημένου από τη θάλασσα. Το «Κλιματικό Παρατηρητήριο», σχεδιασμένο από το Κέντρον Ερεύνης Φυσικής της Ατμοσφαίρας και Κλιματολογίας (ΚΕΦΑΚ), παρουσίασε τα στοιχεία για τη Δήλο χθες σε ημερίδα της Ακαδημίας Αθηνών. 

Ο κ. Αθανασούλης αναφέρθηκε στην ομιλία του και στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα Argus, το οποίο συμπληρώνεται από το «Κλιματικό Παρατηρητήριο», ενώ τόνισε ότι πρώτη φορά καταγράφονται οι σεισμοί στη Δήλο. Η σεισμική δραστηριότητα του νησιού, σημείωσε ο Νικόλαος Μελής, διευθυντής ερευνών του Γεωδυναμικού Ινστιτούτου του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, δεν προκαλεί ανησυχία, αν και ένας μεγάλος σεισμός δεν αποκλείεται, ενώ σημαντική ως προς τις συνέπειές του θα είναι και η κατάσταση του εδάφους της Δήλου, που επηρεάζεται από την κλιματική αλλαγή.

Η λειτουργία του «Κλιματικού Παρατηρητηρίου» ήταν το αντικείμενο της παρουσίασης του επιστημονικού υπεύθυνου του έργου (και απόντος λόγω ασθενείας) Χρήστου Ζερεφού, που αναφέρθηκε στη Δήλο ως σταυροδρόμι αέριων ρύπων από Σμύρνη, Κωνσταντινούπολη και Πειραιά, ενώ η συνέχιση της συνεργασίας της Ακαδημίας και της ΕΦΑ Κυκλάδων εξασφαλίστηκε με μνημόνιο που υπέγραψαν ο γενικός γραμματέας του ιδρύματος Αντώνιος Ρεγκάκος και ο κ. Αθανασούλης.

Πηγή: Ν. Ζώης, Καθημερινή